Οικονομία και Ανάπτυξη

Μέγεθος γραμμάτων: Decrease font Enlarge font
Οικονομία και Ανάπτυξη

Λευκωσία, 9 Ιουλίου 2012

Κυρίες και κύριοι,

Η Κύπρος βρίσκεται  αντιμέτωπη με μια άνευ προηγουμένου οικονομική κρίση. Μια κρίση με οδυνηρές κοινωνικές συνέπειες αλλά και με πολιτικές προεκτάσεις που υπονομεύουν την κυριαρχία και την εθνική μας υπόσταση. Μια κρίση που δυστυχώς αφέθηκε να διογκωθεί και να διευρυνθεί με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε τελικά στο αδιέξοδο και στην ανάγκη να ζητήσουμε την βοήθεια των Ευρωπαίων εταίρων μας και της διεθνούς κοινότητας.

Δεν θεωρώ σκόπιμο να αναζητήσω σήμερα ευθύνες ή να αναφερθώ στα λάθη και παραλήψεις που μας έχουν οδηγήσει στη σημερινή δύσκολη θέση.

Αυτό που προέχει είναι η συντονισμένη και αποφασιστική δράση και η λήψη τολμηρών αποφάσεων για να δημιουργήσουμε επιτέλους προοπτική και ελπίδα για τον τόπο μας.

Η Τρόικα, δηλαδή οι εκπρόσωπου της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και το Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ήδη επιχειρούν την πλήρη καταγραφή των δεδομένων και αξιολογούν το μέγεθος και την έκταση του προβλήματος. Σύντομα θα επιστρέψουν για να προσδιορίσουν τις αναγκαίες διορθωτικές κινήσεις.

Είναι ακριβώς γι’ αυτό που θέλω να υπερτονίσω την ανάγκη σοβαρής και αξιόπιστης διαπραγμάτευσης. Αυτή είναι η μεγάλη και αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης η οποία θα πρέπει να διασφαλίσει λογικούς και ανεκτούς όρους δανειοδότησης και να συμφωνήσει παράλληλα σε ένα πλαίσιο μέτρων αποτελεσματικό και εφαρμόσιμο.  

Θεωρούμε πως πρέπει να προσδιορίσουμε πλήρως και επαρκώς τις ανάγκες χρηματοδότησης και την ίδια ώρα να χαράξουμε και να εφαρμόσουμε άμεσα και με συνέπεια μια στρατηγική διόρθωσης και εξυγίανσης. Τα ημίμετρα και η αναβλητικότητα δεν αποτελούν τη λύση. Απλώς καθιστούν την αναπόφευκτη διόρθωση πιο οδυνηρή και πιο επίπονη.

Από την δική μας πλευρά, θέλω να επαναλάβω πως παραμένουμε έτοιμοι να στηρίξουμε κάθε προσπάθεια και κάθε μέτρο που θα στοχεύει στην εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών και του τραπεζικού συστήματος αλλά και στην επάνοδο της οικονομίας σε ρυθμούς ανάπτυξης. Απαραίτητη και αυτονόητη προϋπόθεση η συνεχής ενημέρωση εκ μέρους της κυβέρνηση και η ουσιαστική διαβούλευση πριν από την λήψη των όποιων αποφάσεων.

Κυρίες και κύριοι,

Μέσα από το ζοφερό σκηνικό που έχει διαμορφωθεί θεωρώ πως είναι αναγκαίο όσο ποτέ άλλοτε να σταλεί ένα μήνυμα αισιόδοξο. Ένα μήνυμα ελπίδας. Ότι με σκληρή δουλειά και με μεγάλη προσπάθεια εκ μέρους όλων μπορούμε να τα καταφέρουμε. Ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε ξανά προοπτική και ελπίδα για τον τόπο μας.

Ότι μπορούμε να κρατήσουμε την Κύπρο στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ότι μπορούμε να επαναφέρουμε τη χαμένη αξιοπιστία στο κράτος και την οικονομία μας. Ότι μπορούμε να καταστήσουμε την Κύπρο μια χώρα της ανάπτυξης και της προκοπής.

Αυτό ακριβώς είναι το δικό μου μήνυμα. Ένα μήνυμα το οποίο φρόντισα το τελευταίο διάστημα να μεταδώσω στην Ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία μέσα από μια σειρά επαφών και το οποίο επιθυμώ να επαναλάβω δημοσίως σήμερα. Η Κύπρος μπορεί και πρέπει να τα καταφέρει. Αυτός είναι ο μεγάλος κοινός μας στόχος. Αυτή είναι η δική μου δέσμευση.

Και γι’ αυτό ακριβώς θεωρώ υποχρέωση μου να παρουσιάσω σήμερα, ως υποψήφιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ένα περίγραμμα της νέας οικονομικής και αναπτυξιακής πολιτικής που πρέπει επιτέλους να θέσουμε σε εφαρμογή. Θέλω να τονίσω την ίδια ώρα, πως με κανένα τρόπο η περίοδος που απομένει μέχρι τον Φεβράρη δεν πρέπει να είναι περίοδος αδράνειας και απραξίας. Πρέπει από τώρα να λάβουμε αποφάσεις και με συνέπεια να τις εφαρμόσουμε.  

Α. Προτάσεις για δημοσιονομική εξυγίανση

Κυρίες και κύριοι,

Θέλω να τονίσω με τον πιο ευθύ και κατηγορηματικό τρόπο πως για μας η εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών και η ώθηση της ανάπτυξης δεν είναι δύο αντικρουόμενοι στόχοι. Είναι οι δύο όψεις του ιδίου νομίσματος, όπως σωστά τόνισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από το βήμα της Κυπριακής Βουλής πριν από μερικές εβδομάδες. Είναι η παράλληλη κατεύθυνση που πρέπει με συνέπεια να ακολουθήσουμε προκειμένου να επανακτήσουμε την αξιοπιστία μας και την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων αλλά και για να αντιστρέψουμε τον φαύλο κύκλο της ύφεσης και της ανεργίας. 

Η δημοσιονομική εξυγίανση, με ταυτόχρονη αύξηση της παραγωγικότητας και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας θα είναι η κινητήριος δύναμη για την ανάπτυξη.

Η Κύπρος έχει σήμερα ανάγκη από ένα κράτος που δεν θα επιβαρύνει τους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας. Που θα είναι σύμμαχος του ιδιωτικού τομέα για την ανάπτυξη. Που θα σέβεται τον πολίτη και θα στηρίζει όσους πραγματικά έχουν ανάγκη.

Έχω ήδη παρουσιάσει (και έχετε αντίγραφα μπροστά σας) συγκεκριμένες  προτάσεις και ιδέες για τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου κράτους. Η εκτεταμένη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης θα δημιουργήσει ένα κράτος λειτουργικό και αποτελεσματικό αλλά ταυτόχρονα και ένα κράτος νοικοκυρεμένο. Που θα ξοδεύει έξυπνα και στοχευμένα μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων του. Που δεν φορτώνει τις επόμενες γενιές με ελλείμματα και χρέη.

Η δημοσιονομική εξυγίανση αποτελεί βασικό πυλώνα της νέας οικονομικής πολιτικής. Για να το πετύχουμε απαιτείται σειρά μέτρων τα οποία είμαστε αποφασισμένοι να εφαρμόσουμε όπως:

Πρώτο: Συνεπής τήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας με ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς όπως προβλέπει το Δημοσιονομικό Σύμφωνο. 

Δεύτερο: Κατάρτιση Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού Πλαισίου, όπως έχει συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Με αυτό τον τρόπο θα δημιουργήσουμε τις δομές μιας βιώσιμης οικονομικής πολιτικής η οποία θα μας επιτρέψει να χρηματοδοτούμε τις βασικές μας ανάγκες χωρίς να στηριζόμαστε στη κηδεμονία κανενός τρίτου και χωρίς να υποθηκεύουμε το μέλλον των παιδιών μας με τον ανεξέλεγκτο δανεισμό.

Τρίτο: Εισαγωγή του Δημοσιονομικού Κανόνα και πάλι μέσα στα πλαίσια των ευρωπαϊκών αποφάσεων. Με τον Κανόνα θα τίθενται συγκεκριμένοι στόχοι για την υλοποίηση του προϋπολογισμού ανά τρίμηνο. Εάν υπάρχουν αποκλίσεις τότε θα πρέπει αυτομάτως να λαμβάνονται έγκαιρα μέτρα ώστε να συγκρατούνται τα ελλείμματα.  Έτσι ο Κανόνας θα λειτουργεί ως μέτρο αυτό-επιτήρησης και με την εφαρμογή του θα θεσμοθετηθεί η δημοσιονομική πειθαρχία που θα ενισχύσει την αξιοπιστία του κράτους. Οι συμπληρωματικοί προϋπολογισμοί θα επιτρέπονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

1.    Δημόσια Υπηρεσία

Απαραίτητη προϋπόθεση για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών είναι η σταδιακή μείωση του μεγέθους της δημόσιας υπηρεσίας. Έχουμε σήμερα αναλογικά το μεγαλύτερο σε κόστος κρατικό μισθολόγιο από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν θα πρέπει ποτέ να φτάσουμε στο σημείο να περικόπτουμε τις αναπτυξιακές δαπάνες ή την κοινωνική πρόνοια για να συντηρήσουμε μια διογκωμένη κρατική μηχανή.

Ούτε και αποτελεί λύση η συνεχής επιβάρυνση των πολιτών και της οικονομίας γενικότερα με νέους φόρους ως αποτέλεσμα της έλλειψης διάθεσης για νοικοκύρεμα και συγκράτηση των κρατικών δαπανών.

Για τούτο και εισηγούμαστε:

Πρώτο: Τη θεσμοθέτηση της σχέσης αφυπηρετήσεων – προσλήψεων. 

Δεύτερο: Περιορισμό στις προσλήψεις ωρομισθίων και εκτάκτων  .

Για τα μέτρα αυτά απαιτείτε ο κοινοβουλευτικός έλεγχος ο οποίος θα διασφαλίσει τη σταδιακή μείωση του μεγέθους και συνεπώς του κόστους της δημόσιας υπηρεσίας.

Τρίτο: Την κατάρτιση ενός νέου οργανογράμματος για την δημόσια υπηρεσία και τη συνένωση συναρμοδίων υπηρεσιών που είναι σήμερα διάσπαρτες σε διαφορετικά Υπουργεία, όπως για παράδειγμα των πολλαπλών τεχνικών υπηρεσιών.  Ένα οργανόγραμμα που θα εξορθολογίζει τις δραστηριότητες των Υπουργείων ώστε να εξυπηρετεί τις σημερινές ανάγκες του πολίτη και όχι τις ανάγκες του παρελθόντος που δεν υφίστανται πλέον. Ένα οργανόγραμμα που θα μετατρέψει το δημόσιο τομέα σε ένα αποδοτικό οργανισμό στην υπηρεσία του πολίτη. Για τον σκοπό αυτό θα διοριστεί Προεδρικός Επίτροπος  ενώ στο ίδιο πλαίσιο αυτό εμπίπτει και η πρόταση μας για δημιουργία αριθμού υφυπουργείων.

Τέταρτο: Εισαγωγή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και εφαρμογή σε όλο το εύρος της εναλλαξιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.

Πέμπτο: Βελτίωση του θεσμού της ΑΤΑ ώστε η καταβολή της να καταστεί κοινωνικά δικαιότερη και να αποφεύγονται ενδεχόμενες οικονομικές στρεβλώσεις.  Είναι η θέση μας ότι οι μισθολογικές αυξήσεις θα πρέπει να είναι συνδεδεμένες περισσότερο με την παραγωγικότητα και όχι τον πληθωρισμό.

Έκτο: Οριστικά και αμετάκλητα να ρυθμιστεί το θέμα των υπερωριών στο δημόσιο. Η πρόταση μας είναι η εισαγωγή μέγιστου ορίου σε υπερωρίες που θα δικαιούται να παίρνει ο κάθε δημόσιος λειτουργός  σε σχέση με τις  μηνιαίες απολαβές του.

Έβδομο: Οριστική αντιμετώπιση του συνταξιοδοτικού προβλήματος. Πρέπει μέσα από τον διάλογο να βρούμε αποδεκτούς τρόπους εφαρμογής της Ευρωπαϊκής σύστασης για σύνδεση του ορίου αφυπηρέτησης με το προσδόκιμο ζωής. Συνδεδεμένο με το σύστημα συντάξεων είναι και η ορθολογιστική διαχείριση του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων και των διαφόρων ταμείων των κρατικών οργανισμών. Δεν νοείται πλέον το κράτος να χρησιμοποιεί τα ταμεία αυτά ως πηγή φτηνού δανεισμού. Ούτε και μπορεί να γίνουν αποδεκτά φαινόμενα ανεξέλεγκτης και αδιαφανούς διαχείρισης  συνταξιοδοτικών ταμείων.

Όγδοο: Απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός νοικοκυρεμένου κράτους αποτελεί η θεσμοθέτηση συνεχούς ελέγχου των δημοσίων δαπανών, με στόχο την αποφυγή της σπατάλης και τη μείωση του κόστους λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Προς αυτή τη κατεύθυνση προτείνουμε μεταξύ άλλων τη δημιουργία Επιτροπής Ελέγχου σε κάθε υπουργείο και την υποχρεωτική υλοποίηση των σχετικών συστάσεων της Υπηρεσίας Ελέγχου του κράτους.


2.    Κοινωνικές Παροχές και Δαπάνες Υγείας

Πρώτιστος ρόλος ενός σύγχρονου κράτους με κοινωνικό πρόσωπο πρέπει να είναι η διασφάλιση βασικών αναγκών κοινωνικής προστασίας και ποιοτικής ιατρικής περίθαλψης.

Υγεία

Παραμένουμε δεσμευμένοι στην ανάγκη ταχείας προώθησης ενός Γενικού Σχεδίου Υγείας αλλά δημόσια προειδοποιούμε ότι αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με πρόχειρες, αποσπασματικές και ημιτελείς πρωτοβουλίες. Δεν πρόκειται να αποδεχθούμε τη δημιουργία μιας νέας μαύρης τρύπας στα δημόσια οικονομικά για χάρη της δημιουργίας πρόσκαιρων εντυπώσεων.

Προτείνουμε ενδελεχή, ανοικτή και δημόσια διαβούλευση, και οικονομική μελέτη του κόστους και των ωφελημάτων πριν γίνουν οι όποιες αλλαγές. Θα πρέπει να γνωρίζουμε πόσα θα κοστίσει το ΓΕΣΥ πριν το εφαρμόσουμε, και όχι μετά.

Είμαστε έτοιμοι, σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκομένους να συμβάλουμε σε ένα διάλογο για την υιοθέτηση ενός συστήματος λειτουργικού και αποδοτικού. Που να διασφαλίζει την προσβασιμότητα σε υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας σε όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από το εισόδημα τους.

Κοινωνικές παροχές

Ένα άλλο στοιχείο νοικοκυρέματος του κράτους είναι οι κοινωνικές παροχές. Θεωρούμε πως η αρχή της στόχευσης θα πρέπει να εφαρμόζεται στον μέγιστο δυνατό βαθμό ούτως ώστε οι κοινωνικές παροχές να καταλήγουν έγκαιρα σε αυτούς που πραγματικά έχουν ανάγκη.

Προς το πιο πάνω σκοπό, ένα από τα μέτρα που προτείνουμε είναι και  η ηλεκτρονική σύνδεση του Κτηματολογίου και του Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων για την ικανοποιητική εξακρίβωση των πραγματικά φτωχών συμπολιτών μας.

Προτείνουμε ταυτόχρονα, αυστηρές ποινές για όσους προσπαθούν να εξαπατήσουν το σύστημα κοινωνικών παροχών με ψευδείς δηλώσεις.


3.    Επανεξέταση του Επιχειρηματικού Ρόλου του Κράτους

Κυρίες και κύριοι,

Η δημοσιονομική εξυγίανση, μέσω του περιορισμού των λειτουργικών δαπανών του κράτους, της συγκράτηση του μισθολογίου και της στόχευσης των παροχών,  όχι μόνο δεν θα υπονομεύσει τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας αλλά αντίθετα θα τις ενθαρρύνει. Γιατί θα απελευθερώσει ακριβώς πόρους που θα μπορούν να αξιοποιηθούν πιο παραγωγικά και πιο αποδοτικά.

Η ώθηση της ανάπτυξης απαιτεί όμως πολύ περισσότερα. Θεωρούμε πως επιβάλλεται η ριζική επανεξέταση της μέχρι τώρα εμπλοκής του κράτους σε μια σειρά από επιχειρηματικές δραστηριότητες. Βασική θέση αρχής για μας είναι πως το κράτος πρέπει να έχει ρόλο ρυθμιστή και ελεγκτή και όχι ρόλο επιχειρηματία.

Μακριά από απόλυτες προσεγγίσεις είτε προς το ένα, είτε προς το άλλο άκρο, πρέπει να τολμήσουμε και να εξετάσουμε το ενδεχόμενο εξεύρεσης στρατηγικού επενδυτή για κάποιους οργανισμούς του δημοσίου που ουσιαστικά ενασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, των μετοχοποιήσεων, ή ακόμη σε κάποιες περιπτώσεις την πλήρη αποκρατικοποίηση.

Στις περιπτώσεις μετοχοποιήσεων, ακολουθώντας πετυχημένες συνταγές από χώρες του εξωτερικού, προτείνουμε την ουσιαστική παραχώρηση μέρους των μετοχών, δωρεάν ή και με προνομιακούς όρους στους εργαζόμενους. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο θα ενισχύσουμε την ανταγωνιστικότητα και των οργανισμών αυτών αλλά θα ενισχύσουμε και τη λαϊκή συμμετοχή στον πλούτο και στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Θα αντικαταστήσουμε τον έλεγχο του δημόσιου πλούτου από την κρατική γραφειοκρατία με  το δημοκρατικό έλεγχο.

Υπάρχουν βεβαίως και οργανισμοί που έχουν κλείσει τον κύκλο τους και πρέπει επιτέλους να καταργηθούν. Σε κάθε περίπτωση η εξασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων αποτελεί προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ.

4.    Αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας

Ένας άλλος τομέας που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης είναι η αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας. Προς πραγμάτωση αυτού του στόχου προτείνουμε τη δημιουργία Ενιαίας Αρχής Διαχείρισης και Αξιοποίησης της Κρατικής Περιουσίας με εντολή την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας με διαφανείς και αξιόπιστες διαδικασίες και σε σύμπραξη  με τον ιδιωτικό τομέα. Με αυτό τον τρόπο θα αυξηθούν τα έσοδα του κράτους χωρίς να χρειάζεται να επιβαρύνουμε με περιττά φορολογικά βάρη τους πολίτες.

Β. Προτάσεις για την ανάπτυξη

Βασικός σκοπός της κυβέρνησης μας θα είναι η ανάπτυξη. Όχι για να ευημερούν οι αριθμοί, αλλά για να προοδεύουν οι πολίτες. Γιατί χωρίς αποδοτική εργασία δεν μπορούμε να αυξήσουμε το βιοτικό μας επίπεδο, αλλά ούτε και να έχουμε κοινωνική συνοχή. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια βιώνουμε μια περίοδο τρομακτικής αύξησης της ανεργίας ενώ ακούμε ότι μια ακαθόριστη ‘ανάπτυξη’ θα τη θεραπεύσει.

Η χώρα μας έχει την τιμή να έχει διεθνούς φήμης καταξιωμένους ακαδημαϊκούς, μεταξύ των οποίων και νομπελίστα οικονομολόγο σε θέματα ανεργίας. Εμείς σκοπεύουμε να αξιοποιήσουμε τις γνώσεις τους  για να εφαρμόσουμε πετυχημένες συνταγές αντιμετώπισης της ανεργίας και δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας.

Προτείνουμε ταυτόχρονα και συγκεκριμένα μέτρα που έχουν σαν στόχο να προωθήσουν την ανάπτυξη για να λυθεί επιτέλους το πρόβλημα ανεργίας.

1.    Φορολογική Πολιτική

Βασική παράμετρος που εάν αξιοποιηθεί σωστά μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την ανάπτυξη είναι η φορολογική πολιτική. Εάν όμως προσεγγίσουμε την φορολογική πολιτική με μια καθαρά εισπρακτική προσέγγιση, ή πολύ χειρότερα, με μια προσέγγιση ανεύθυνα συνθηματολογική, τότε θα θέσουμε την όποια αναπτυξιακή προοπτική σε κίνδυνο.

Αποτελεί πεποίθηση μου πως η αλόγιστη αύξηση της φορολογίας σε καιρό ύφεσης επιτυγχάνει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Και δυστυχώς αυτό έχει γίνει τα τελευταία χρόνια. Βρισκόμαστε λοιπόν ενώπιον ενός νέου διλήμματος. Περισσότερες φορολογίες ή ανάπτυξη; Εμείς επιλέγουμε την ανάπτυξη.

Στις πρόσφατες επαφές μου στα Ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων υπερτόνισα την ανάγκη διαφύλαξης του φορολογικού καθεστώτος και ειδικότερα του εταιρικού φόρου. Εξήγησα ότι η ανάπτυξη και συνεπώς τα κρατικά έσοδα θα ενισχυθούν από την διατήρηση της φορολογικής σταθερότητας και αξιοπιστίας.

Αυτό που εμείς προτείνουμε είναι τον προσδιορισμό πρόσθετων φορολογικών κινήτρων που θα ενθαρρύνουν τις επενδύσεις και την παραγωγική οικονομική δραστηριότητα.

Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνουμε:

Πρώτον: Το μέτρο της μη φορολόγησης κερδών που επανεπενδύονται, που πρόσφατα έχει θεσπιστεί σε προσωρινή βάση, πρέπει να καταστεί μόνιμη φορολογική ρύθμιση.

Δεύτερον: Πρόσθετο μέτρο αποτελεί για μας η στοχευμένη επέκταση της επιταχυνόμενης απόσβεσης, μέτρο που και στο παρελθόν αξιοποιήθηκε με επιτυχία. Τομείς προτεραιότητας πρέπει να θεωρηθούν όσοι σχετίζονται με την έρευνα και την καινοτομία, την πληροφορική και τις επικοινωνίες (ICT), τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλοι με ψηλή προστιθέμενη αξία ή με ποιοτικά χαρακτηριστικά όπως αυτά της πράσινης ανάπτυξης.

Τρίτον: Φορολογικά κίνητρα ή και φορολογική αμνήστευση επαναπατριζόμενων κεφαλαίων αν και εφόσον τα εν λόγω κεφάλαια θα επενδύονται σε συγκεκριμένους τομείς ανάπτυξης, θα κατατίθενται στο τραπεζικό σύστημα σε μακροχρόνια βάση ή θα επενδύονται σε κρατικά ομόλογα.

Τέταρτον: Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουμε στην αναθεώρηση και απλοποίηση στην φορολογία ακινήτων με στόχο την ενίσχυση της ελκυστικότητας και την ενθάρρυνση των επενδύσεων στην Κυπριακή αγορά ακινήτων.

Σε σχέση με την φορολόγηση της κατοχής και χρήσης ακινήτων εισηγούμαστε την καθιέρωση ενός και μόνο φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας σε αντικατάσταση των πολλαπλών φόρων που επιβάλλονται σήμερα από το κράτος και τις τοπικές αρχές. Με αυτό τον τρόπο περιορίζεται δραστικά το διοικητικό κόστος ενώ ο φόρος κάλλιστα μπορεί να είναι τοπικού χαρακτήρα και να υποκαταστήσει την χρηματοδότηση των Τοπικών Αρχών από την κυβέρνηση, ενισχύοντας παράλληλα την αυτονομία τους.

Η μεταρρύθμιση που προτείνουμε θα πρέπει να συνδυαστεί όχι με την αύξηση των φορολογικών συντελεστών επί της εκάστοτε αξίας, αλλά με την ουσιαστική διεύρυνση της φορολογικής βάσης.

Ως αντιστάθμισμα του ενιαίου φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας και της διευρυμένης φορολογικής βάσης εισηγούμαστε την μείωση και απλούστευση των φορολογιών στις συναλλαγές με τρόπο που ενισχύεται η εμπορευσιμότητα των ακινήτων και συνεπώς να ενισχύεται η οικονομική δραστηριότητα στην αγορά ακινήτων και την κατασκευαστική βιομηχανία. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια θεωρούμε πως η καταβολή Μεταβιβαστικών Τελών πρέπει να καταργηθεί πλήρως, τουλάχιστο εκεί που επιβάλλεται ΦΠΑ, ή να περιοριστεί στην ανάκτηση ενός ελάχιστου διοικητικού κόστους.

Η νέα φορολογική πολιτική για τα ακίνητα πρέπει να συνδυαστεί και με την οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος που σχετίζεται με την απαράδεκτη καθυστέρηση στην έκδοση τίτλων ιδιοκτησίας.

Για να πατάξουμε την γραφειοκρατία και να συντομεύσουμε τις διαδικασίες, προτείνουμε την κατάργηση της διαδικασίας του Πιστοποιητικού Τελικής Έγκρισης και την άμεση έκδοση τίτλων με βάση την Άδεια Διαίρεσης ούτως ώστε το αργότερο με την αποπεράτωση του έργου να υπάρχουν Τίτλοι Ιδιοκτησίας. Με την αποπεράτωση εργασιών, ο επιβλέπων μηχανικός μπορεί να εκδίδει ένα Πιστοποιητικό Συμπλήρωσης Εργασιών και να αποφεύγεται η χρονοβόρα διαδικασία της τελικής έγκρισης. Νοείται ότι οι τοπικές αρχές θα διατηρούν το απόλυτο δικαίωμα ελέγχου των εν λόγω πιστοποιητικών.

Όσον αφορά υφιστάμενα κτήρια που δεν έχουν τίτλους ιδιοκτησίας εισηγούμαστε όπως αμνηστευτούν άμεσα με διακριτική ευχέρεια με βάση την υφιστάμενη διαδικασία αμνήστευσης, με εξαίρεση αυτά που επηρεάζουν τον χαρακτήρα της περιοχής. Με τον τρόπο αυτό, οι τίτλοι ιδιοκτησίας για την μεγάλη πλειοψηφία των 80,000 μονάδων που παραμένουν χωρίς τίτλο θα μπορέσουν να εκδοθούν και ένα ποσό που μπορεί να φτάσει τα 800 εκατομμύρια θα εισρεύσει στα κρατικά ταμεία.

Ολοκληρώνοντας της ενότητα της φορολογικής πολιτικής, θα ήθελα να αναφερθώ και στο θέμα της φοροδιαφυγής που σε κάποιες περιπτώσεις έχει προσλάβει διαστάσεις πρόκλησης του δημόσιου αισθήματος. Προς την πάταξη αυτού του άδικου και καταστροφικού για την οικονομία φαινομένου είμαστε αποφασισμένοι να λάβουμε μέτρα και να ενεργοποιήσουμε πλήρως το μηχανισμό του Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων.

2.    Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη

Τα κίνητρα για την ανάπτυξη δεν είναι μόνο φορολογικά, είναι και πολεοδομικά.

Προς τούτο προτείνουμε:

Πρώτον: Την εισαγωγή πολεοδομικής έννοιας για τα Επιχειρηματικά Πάρκα για μόνιμη εγκατάσταση μεγάλων εταιριών στην Κύπρο.
Δεύτερον: Την παροχή πολεοδομικών κινήτρων ώστε να καταστούν συμφέρουσες οι επενδύσεις. Να δοθούν «πολεοδομικά πλεονεκτήματα» με σκοπό να προωθηθούν σε ευρεία κλίμακα στοχευμένες αναπτύξεις σε ακίνητα εντός των αστικών κέντρων. Ο σκοπός είναι να βελτιωθεί η βιωσιμότητα της επένδυσης και να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη.

Για παράδειγμα σκοπεύουμε να εφαρμόσουμε την κλιμακωτή αύξηση του συντελεστή δόμησης για επενδυτικά έργα μεγάλης αξίας τα οποία θα προσδώσουν στο κράτος σημαντικά ποσά σε ΦΠΑ και θα δημιουργήσουν σημαντικό αριθμό νέων θέσεων εργασίας.

3.    Συμπράξεις Δημόσιου – Ιδιωτικού τομέα

Για την πιο ταχεία, αποτελεσματική και οικονομικά συμφέρουσα για τους πολίτες αναπτυξιακή πολιτική απαιτείται η προώθηση Συμπράξεων Ιδιωτικού-Δημόσιου τομέα για υλοποίηση μεγάλων αναπτυξιακών έργων. Με αυτό τον τρόπο θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας ενώ η Κύπρος θα αποκτήσει σημαντικές υποδομές τις οποίες έχει ανάγκη. Στις πλείστες περιπτώσεις, χωρίς το κράτος να χρειαστεί να εκταμιεύσει από τα ταμεία του ούτε ένα σεντ. Το παράδειγμα των αεροδρομίων θα πρέπει να επαναληφθεί με λιμάνια, μαρίνες, συνεδριακά κέντρα, τεχνολογικά πάρκα, κυβερνητικά κτίρια και σωρεία άλλων μεγάλων αναπτυξιακών έργων.

4.    Μονοθυριδική πρόσβαση για επιχειρήσεις

Στο νέο ανταγωνιστικό επιχειρηματικό περιβάλλον επιβάλλεται η αποτελεσματική και ταχεία εξυπηρέτηση τόσο των Κυπρίων όσο και των ξένων επενδυτών για να αναπτύξουν τις επενδύσεις τους σε ένα περιβάλλον χωρίς γραφειοκρατία και καθυστερήσεις. 

Μέτρο προτεραιότητας θα είναι για μας η σύσταση και η ευρεία εφαρμογή του θεσμού της μονοθυριδικής πρόσβασης για τις επιχειρήσεις σε σειρά τομέων της οικονομίας.

Οι δαιδαλώδεις διαδικασίες του δημόσιου τομέα θα πρέπει οπωσδήποτε να απλοποιηθούν και έχω ήδη ανακοινώσει την πρόθεση μου για τον ορισμό Προεδρικού Επιτρόπου με αυτούς αποκλειστικά τους όρους εντολής. Ένα πρόσθετο μέτρο είναι η εισαγωγή Κέντρων Εξυπηρέτησης του Επιχειρηματία, στη μορφή που λειτουργούν τα Κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη.

5.    Προσέλκυση Ξένων Επενδύσεων

Η προσέλκυση Άμεσων Ξένων Επενδύσεων αποτελεί κορυφαία παράμετρο της νέας αναπτυξιακής πολιτικής που προτείνουμε. Για να το πετύχουμε, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εισαγωγή θεσμοθετημένων διαδικασιών που θα διασφαλίζουν την διαφάνεια, την αξιοπιστία και χρηστή διοίκηση.

Πέραν από την απλοποίηση των διαδικασιών προτείνουμε:

Πρώτο: την αναβάθμιση και επέκταση των αρμοδιοτήτων του CIPA ώστε να μπορεί να λειτουργεί όχι μόνο σαν συμβουλευτικό προς την κυβέρνηση όργανο, αλλά και σαν ο βασικός βραχίονας για εξεύρεσης επενδυτών από το εξωτερικό, τόσο για έργα του δημόσιου αλλά και του ιδιωτικού τομέα.

Δεύτερο: Τον προσδιορισμό συγκεκριμένων κινήτρων για προσέλκυση εταιριών με μόνιμη φυσική παρουσία στην Κύπρο.

Τρίτο: Άμεση εισαγωγή προγράμματος όμοιου με αυτό που έχει καταρτήσει η Μάλτα, του γνωστού «New High Net Worth Individuals Scheme» το οποίο είναι σχεδιασμένο να προσελκύει εύπορους ξένους προκειμένου να διαμένουν για μακρά χρονικά διαστήματα στη χώρα. Πρόκειται για μέτρο που θα ενθαρρύνει την αγορά κατοικίας από ξένους αλλά και θα τους ωθήσει σε επενδύσεις.

6.    Ναυτιλία, Τουρισμός και Υπηρεσίες

Θεωρούμε πως η Εμπορική Ναυτιλία, ο Τουρισμός και οι Χρηματοοικονομικές Υπηρεσίες πρέπει να συνεχίσουν να αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της κυπριακής οικονομίας. 
 
Θεωρούμε αναγκαία την χάραξη εθνικής πολιτικής για την πάρα πέρα ανάπτυξη της Κυπριακής Εμπορικής Ναυτιλίας και γενικά της Κυπριακής Ναυτιλιακής Βιομηχανίας. Το νομοθετικό πλαίσιο και τα φορολογικά κίνητρα πρέπει συνεχώς να εκσυγχρονίζονται ώστε να παραμείνουμε πρωταγωνιστές στον τομέα.

Η πτωτική πορεία του τουρισμού μας θα πρέπει να αναχαιτισθεί. Μεταξύ άλλων εισηγούμαστε την προσφορά ουσιαστικών πολεοδομικών, οικονομικών και φορολογικών κινήτρων για να ενθαρρυνθούν επενδύσεις στον τομέα ώστε οι υφιστάμενες τουριστικές μονάδες να αναβαθμιστούν προκειμένου να αναβαθμίσουν το τουριστικό προϊόν και να καταστούν ανταγωνιστικές. Η απόφαση μας είναι να άρουμε τα όποια κωλύματα ώστε να επιτρέπονται και οι μικτές αναπτύξεις σε ξενοδοχειακά συγκροτήματα.

Άμεση προτεραιότητα μας θα είναι η αναβάθμιση και ο εμπλουτισμός του τουριστικού μας προϊόντος με την αδειοδότηση λειτουργίας αριθμού καζίνο, χωρίς να παραλείπονται τα κίνητρα για τη δημιουργία μαρίνων, γηπέδων γκόλφ, κλπ. Πέραν από το αναπτυξιακό όφελος για την οικονομία, τέτοια έργα θα βοηθήσουν και στην εισροή φορολογικών εσόδων για το κράτος.

Η Κύπρος περιφερειακό κέντρο παροχής υπηρεσιών

Για να ενισχυθεί η προώθηση της Κύπρου σαν περιφερειακού κέντρου παροχής υπηρεσιών, θα προχωρήσουμε άμεσα:

Πρώτο: Στην ίδρυση Συντονιστικού Συμβουλευτικού Φορέα μελέτης των διεθνών τάσεων και εξελίξεων. Με αυτό τον τρόπο η Κύπρος θα είναι πιο ευέλικτη σε αλλαγές ώστε να διαμορφώνει άμεσα το εποπτικό και νομοθετικό της πλαίσιο και θα διατηρείται ένα βήμα μπροστά από τον ανταγωνισμό.

Δεύτερο: Επέκταση του δικτύου συμφωνιών για την αποφυγή διπλής φορολογίας προκειμένου να καλύψει όσο το δυνατό περισσότερες χώρες, ισχυροποιόντας έτσι την ελκυστικότητα της Κύπρου ως επιχειρηματικό κέντρο.

Τρίτο: Μέσα στα ίδια πλαίσια είμαστε αποφασισμένοι να διαφυλάξουμε την αξιοπιστία και την επάρκεια των εποπτικών αρχών όπως είναι η Κεντρική Τράπεζα, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς κλπ.

Πάνω απ’ όλα όμως πρέπει να γνωρίζουμε ότι αυτό που προέχει και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την διαφύλαξη και ενίσχυση του τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της αξιοπιστίας της Κυπριακής οικονομίας. Θέλουμε μια οικονομία ΑΑΑ και όχι μια οικονομία που αξιολογείται στην κατηγορία των επενδυτικών σκουπιδιών.

7.    Κίνητρα για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και ανταγωνιστικότητα

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν την ραχοκοκαλιά της οικονομίας μας. Σε αυτή την δύσκολη περίοδο που διανύει η οικονομία μας, οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να στηριχτούν ώστε να καταφέρουν να αντέξουν να ξεπεράσουν την κρίση. Αρκετά μέτρα έχουν ήδη συμπεριληφθεί στις εισηγήσεις και προτάσεις που προηγήθηκαν. Θεωρώ παρά ταύτα πως θα ήταν παράληψη η μη αναφορά στην απόφαση μας για:

Πρώτο: Μείωση του συντελεστή του ΦΠΑ για απόκτηση της πρώτης επαγγελματικής στέγης στο 5%, όπως ακριβώς συμβαίνει για την απόκτηση της πρώτης κατοικίας.

Δεύτερο: Προκειμένου να αξιοποιηθούν τα Ευρωπαϊκά  ή άλλα προγράμματα στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων εισηγούμαστε τον αυστηρό έλεγχο, με διαφάνεια, της διάθεσης των σχετικών κονδυλίων. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνουμε την ανάθεση στο του Γραφείο Προγραμματισμού την προώθηση των  Ευρωπαϊκών προγραμμάτων τόσο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις όσο και για τους υπόλοιπους τομείς της οικονομίας.

Τρίτο: Για μας, ο ανταγωνισμός αποτελεί τον μεγαλύτερο σύμμαχο της ανάπτυξης αλλά και του καταναλωτή. Είμαστε αποφασισμένοι να ενισχύσουμε την Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού για να προστατεύεται ο καταναλωτής αλλά και οι υγιείς επιχειρήσεις που αδυνατούν να ανταγωνιστούν λόγω της δημιουργίας καρτέλ και ολιγοπολίων. Η ενίσχυση του ανταγωνισμού θα οδηγήσει στην αντιμετώπιση φαινομένων αύξησης των τιμών των βασικών αγαθών αλλά και υπερβολικών χρεώσεων από διάφορους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς εν καιρώ κρίσης. Κάτι που δε συναντά κάποιος σε ανεπτυγμένες χώρες.

Τέταρτον: Ο ρόλος του κράτους στη βελτίωση του περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις είναι καθοριστικός για την επιβίωση και την ανάπτυξη τους. Δυστυχώς, σύμφωνα και με την τελευταία ανάλυση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ευκολία του επιχειρείν, υπάρχουν τομείς που η Κύπρος απέχει παρά πολύ από ανεπτυγμένες χώρες. Βρίσκεται στη 78η θέση  στη ευκολία χορήγησης πολεοδομικής άδειας, στη 123η θέση στην έκδοση τίτλου για αγορά ακινήτου, και στη 105η θέση  στην εφαρμογή συμβολαίων. Τα προβλήματα αυτά, που πλήττουν άμεσα τις επιχειρήσεις μας και κοστίζουν θέσεις εργασίας δεν οφείλονται στην οικονομική κρίση αλλά στην αναποτελεσματικότητα της κρατικής μηχανής και του ρυθμιστικού ρόλου του κράτους. Για μας η διόρθωση των προβλημάτων αυτών αποτελεί βασική επιδίωξη.

Φίλες και φίλοι,

Πέραν της ενίσχυσης των υφισταμένων ρυθμιστικών και εποπτικών αρχών του κράτους έφτασε η ώρα για τη δημιουργία θεσμών που θα καταπιαστούν με τις μεγάλες οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ώρα.

Προς αυτή τη κατεύθυνση προτείνουμε τη δημιουργία ενός Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου το οποίο θα αποτελείται από εξειδικευμένους επαγγελματίες οικονομολόγους και ακαδημαϊκούς και θα υποστηρίζεται από ομάδα επιστημονικών συνεργατών. Που θα προσφέρει εξειδικευμένη γνώση, θα επικουρεί και θα συμβουλεύει τον Πρόεδρο και τη κυβέρνηση στη διαμόρφωση της εθνικής οικονομικής πολιτικής. Που θα μελετά τις οικονομικές εξελίξεις και τάσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, και που μέσα από την επιστημονική ανάλυση θα προτείνει στο Υπουργικό Συμβούλιο συγκεκριμένες πολιτικές και μέτρα που στόχο θα έχουν την οικονομική αποδοτικότητα και την ανάπτυξη. 

Ενέργεια

Φίλες και φίλοι,

Έχω αφήσει για το τέλος ένα τομέα της οικονομίας τον οποίο θεωρώ κρίσιμο και ο οποίος μπορεί να καταστεί καταλύτης για την ανάπτυξη της χώρας μας. Αναφέρομαι στον τομέα της  ενέργειας, για τον οποίο σχεδιάζουμε ξεχωριστή θεματική παρουσίαση των προτάσεων και θέσεων μας.

Η επιβεβαιωμένη πλέον ύπαρξη κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου, αναμφισβήτητα αποτελεί ένα γεγονός ορόσημο για την πατρίδα μας. Η τεράστια αυτή πηγή πλούτου αλλάζει τα δεδομένα ή καλύτερα μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα και τις προοπτικές για τον πληθυσμό της Κύπρου, για τις επερχόμενες γενιές, στα χρόνια που έρχονται. Η σοβαρότητα, η σύνεση, και η διορατικότητα που θα επιδείξουμε σήμερα θα σημαδέψει το αύριο της Κύπρου.

Αυτό που προέχει, μετά τα καλά νέα για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και τον 2ο γύρο αδειοδοτήσεων, είναι να παραμείνουμε προσγειωμένοι για να μπορέσουμε να διαχειριστούμε σωστά μια εξαιρετικά πολύπλοκη, σύνθετη και προφανώς ευαίσθητη, για τα δικά μας δεδομένα, κατάσταση. Χρειάζονται μετρημένα και σταθερά βήματα και αξιοποίηση της υπάρχουσας τεχνογνωσίας, της εμπειρίας και του επιστημονικού υπόβαθρου άλλων κρατών, για να αντιμετωπίσουμε τα όποια προβλήματα και να θέσουμε στέρεες βάσεις για το μέλλον. Τις συγκεκριμένες θέσεις μας σε αυτό τον τομέα θα τις παρουσιάσουμε το φθινόπωρο.

Φίλες και φίλοι,

Αυτές τις κρίσιμες για την χώρα ώρες, που βρισκόμαστε λίγο πριν την υπογραφή μνημονίου με την Τρόικα, η προτεραιότητα μας είναι να θωρακίσουμε τη Κυπριακή οικονομία με τους καλύτερους δυνατούς όρους, με μια σοβαρή, αξιόπιστη και αποφασιστική διαπραγμάτευση.

Αυτό που εμείς υποσχόμαστε είναι ότι θα επιδείξουμε την ίδια πολιτική υπευθυνότητα που έχουμε επιδείξει μέχρι σήμερα. Αυτό που αναμένουμε και απαιτούμε είναι ότι η κυβέρνηση θα επιδείξει και η ίδια την αρμόζουσα υπευθυνότητα. Μέσω μιας αξιόπιστης διαπραγμάτευσης αλλά και της ουσιαστικής και εφ’ όλης της ύλης ενημέρωσης όλων των πολιτικών δυνάμεων και των πολιτών της χώρας μας. 

Η εμπειρία των χωρών που ήδη βρίσκονται μέσα στη δίνη της κρίσης απέδειξε ότι κανένα πλαίσιο πολιτικής δεν μπορεί να πετύχει αν δεν υπάρχει η πολιτική βούληση για την εφαρμογή του. Για το λόγο αυτό και θα επιμείνω στην ανάγκη της συστράτευσης όλων στην κοινή προσπάθεια. Πρέπει τώρα, ειδικά οι Κυβερνώντες, να παραμερίσουν το φόβο του πολιτικού κόστους και να ιεραρχήσουν τις εθνικές και κοινωνικές ανάγκες πάνω από το κομματικό συμφέρον.

Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να σχεδιάσουμε και να εφαρμόσουμε μια νέα οικονομική πολιτική. Μια πολιτική που θα μας απαλλάσσει από τις παθογένειες του παρελθόντος και θα επανατοποθετεί την Κύπρο στο χάρτη της αειφόρας και διατηρήσιμης ανάπτυξης. Μια πολιτική που θα επιτρέψει στη χώρα μας να συμπορευτεί μαζί με τους εταίρους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο σκληρό πυρήνα του Ευρώ. Στο δρόμο της ανάπτυξης, της ευημερίας και της κοινωνικής συνοχής.

Πιστεύω ότι τα μέτρα και οι κατευθύνσεις που σας παρουσίασα σήμερα μπορούν να αποτελέσουν την αφετηρία για να αλλάξουμε το τοπίο της Κυπριακής Οικονομίας. Στέλνουν ένα ισχυρό μήνυμα αξιοπιστίας και θέλησης  τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, να προχωρήσουμε αποφασιστικά στη δημοσιονομική εξυγίανση και την ανάπτυξη.

Με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους συνεργάστηκαν με το οικονομικό μας επιτελίο για τη διαμόρφωση των θέσεων μας. Των ακαδημαϊκών, των οικονομολόγων και των οργανωμένων συνόλων, που μέσω της δικής τους εμπειρίας και εξειδικευμένης γνώσης συνείσφεραν στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θέτει τις προϋποθέσεις και τα θεμέλια για μια νέα οικονομική διακυβέρνηση. Θέλω να τους διαβεβαιώσω ότι η διαβούλευση και η σύνθεση θέσεων και απόψεων θα συνεχιστεί. Γιατί το ενώνουμε δυνάμεις δεν αποτελεί μια απλή υπόσχεση αλλά μια ισχυρή δέσμευση για το καλό της πατρίδας μας.

Φίλες και φίλοι,

Η προσπάθεια είναι δύσκολη και στα δύσκολα απαιτείται συλλογικότητα και αποφασιστικότητα. Με αυτά τα όπλα είμαι πεποισμένος ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Όπως τα καταφέραμε στο παρελθόν, όταν περάσαμε ξανά δύσκολες στιγμές στην ιστορία μας. Θα το πετύχουμε ξανά. Με αξιοπιστία, σοβαρότητα και υπευθυνότητα θα κερδίσουμε και αυτή τη μάχη.

Share on: Post on FacebookFacebook Add to your del.icio.usdel.icio.us Digg this storyDigg StumbleUponStumbleUpon TwitterTwitter
  • Αποστολή άρθρου Αποστολή άρθρου
  • Εμφάνιση εκτύπωσης Εμφάνιση εκτύπωσης
  • Προβολη ως Plain Text Προβολη ως Plain Text
Share on: Post on FacebookFacebook Add to your del.icio.usdel.icio.us Digg this storyDigg StumbleUponStumbleUpon TwitterTwitter

Λέξεις κλειδιά για το άρθρο:

Δεν υπάρχουν λέξεις κλειδιά για αυτό το άρθρο

Αξιολογήστε αυτο το άρθρο

2.83